Ελεύθερη βούληση: Δώρο ή κατάρα;

ΜΕΡΟΣ Β

Ελεύθερη βούληση στην άλλη ζωή

Η ιδέα της ελεύθερης βούλησης παύει να αποτελεί θεμέλιο του δόγματος της κόλασης μόλις δεχτούμε ότι οι άνθρωποι συνεχίζουν να έχουν ελεύθερη βούληση μετά το θανατό τους. 

Εφόσον λοιπόν δεχτούμε ότι το "αιώνιο ευαγγέλιο" δεν περιορίζεται μονάχα σε αυτήν τη ζωή και ότι ο Θεός έχει όσες ευκαιρίες θέλει ή χρειάζεται για να πείσει τους «αμαρτωλούς» να μετανοήσουν σίγουρα είναι αυτονόητο ότι σχεδόν όλοι οι άνθρωποι θα δεχτούν αμέσως τη σωτηρία Του στην άλλη ζωή. 

Μάλιστα, η σωτηρία των ανθρώπων θα είναι πολύ πιό εύκολη στην άλλη ζωή καθώς δεν θα ταλαιπωρούνται πλέον απο την λεγόμενη σάρκα. Όπως θα έλεγε και ο Απ. Παύλος, θα έχουν σώματα πνευματικά, τα οποία βέβαια δεν θα έχουν ανάγκη απο την λειτουργία του ερπετώδους εγκεφάλου απο όπου άλλωστε προέρχονται όλα τα αρνητικά ένστικτα.

Το ότι θα είναι πιό εύκολο για τον Θεό να θεραπεύσει τις ψυχές των ανθρώπων στην άλλη ζωή, το παραδέχθηκε και ο μεγάλος πατέρας της αρχαίας Εκκλησίας, Κλήμης της Αλεξάνδρειας: «Εάν σε αυτήν τη ζωή υπάρχουν τόσοι πολλοί τρόποι για να επιτευχθεί η κάθαρση και η μετάνοια, πόσο περισσότερο μετά το θάνατο... Δεν υπάρχουν όρια στο έργο που κάνει ο Λυτρωτής, ο οποίος λυτρώνει, σώζει, παιδαγωγεί τόσο τώρα όσο και μετά από αυτή τη ζωή»

Η ιδέα ότι θα καταλήξουν σε μία κατάσταση τελεσίδικης κόλασης κάποιοι άνθρωποι εξαιτίας της ελεύθερης βούλησης δεν μπορεί να σταθεί. Ποιός επιλέγει ελεύθερα την μιζέρια από την ευτυχία;

Μονάχα ένας άρρωστος στο μυαλό θα προτιμούσε να ζεί για πάντα στο σκοτάδι του μίσους απορρίπτοντας παράλληλα την αγάπη. 

Η εμμονή ορισμένων ανθρώπων στο κακό είναι αρρώστεια και όχι ελεύθερη βούληση.

Έχουν ελεύθερη βούληση οι τρελλοί; Φυσικά και όχι. Εάν η ανθρώπινη δικαιοσύνη αναγνωρίζει το ακατολόγιστο των πράξεων σε τρελλούς ανθρώπους, πόσο μάλλον η δικαιοσύνη του Θεού; Πώς είναι δυνατόν ο Θεός να εγκαταλείψει εκείνους τους ανθρώπους που τον χρειάζονται περισσότερο; 

Οι άνθρωποι που απορρίπτουν την αγάπη και την ευτυχία, όταν αυτά βρεθούν μπροστά τους, το κάνουν επειδή είναι άρρωστοι. Η ψυχιατρική επιστήμη τους ονομάζει ψυχοπαθείς. Οι άνθρωποι αυτοί χρειάζονται βοήθεια και θεραπεία, όχι εγκατάλειψη! Η λέξη σωτηρία, μπορεί να έχει και την έννοια της θεραπείας. Θα μπορέσει ο Σωτήρας του κόσμου να θεραπεύσει τους ψυχικά αρρώστους;

Είναι αποκαρδιωτικό το γεγονός που ορισμένοι Ορθόδοξοι θεολόγοι αιτιολογούν μία τόσο μεγάλη τραγωδία όπως θα ήταν η παντοτινή απώλεια δισεκατομμυρίων ανθρώπινων ψυχών ως κάτι το δίκαιο «επειδή ο Θεός σέβεται απόλυτα την ελεύθερη βουλησή τους». 

Εάν όμως εξετάσουμε βαθειά την διδασκαλία αυτή ανακαλύπτουμε ότι βασικά μας λέει ότι η κόλαση είναι το απόλυτο «καλά να πάθεις!» απο έναν παρεξηγησιάρη Θεό. 

Τελικά ο θεός του Αρμινιανισμού δεν είναι καθόλου καλύτερος απο τον θεό του Καλβινισμού όπως βλέπουμε να εξηγεί και μία πρώην Χριστιανή η οποία τελικά οδηγήθηκε στον αθεϊσμό εξαιτίας του δόγματος της κόλασης:

«Η Κόλαση μας λένε είναι ένα μέρος όπου θα βασανίζεται για πάντα η πλειοψηφία της ανθρωπότητας. Ποιός είναι ο σκοπός ενός τέτοιου μέρους; Οι Χριστιανοί απαντάνε ότι ο σκοπός της κόλασης είναι η τιμωρία. Τιμωρία όμως με ποιόν σκοπό; Αφού δεν υπάρχει καμμία αναμορφωτική αξία στην τιμωρία της Κόλασης, και καμμία ευκαιρία για να μάθουν οι αμαρτωλοί το μαθημά τους προκειμένου να αποφυλακιστούν, τότε σε τί ωφελεί η τιμωρία αυτή; Ακόμα και οι πιό βάναυσοι βασανιστές άνθρωποι συνήθως έχουν κάποιο σκοπό για για τα βασανιστήρια που επιβάλλουν. Για παράδειγμα μπορεί να επιδιώκουν απο τα θυματά τους να ομολογήσουν κάτι, ή να τους αποκαλύψουν κάποιο μυστικό, κάτι που αφού γίνει σταματάνε τα βασανιστήρια. Στην χειρότερη περίπτωση τα θύματα των βασανιστηρίων τους απλά δεν θα αντέξουν και θα πεθάνουν. Οι Χριστιανοί όμως παρουσιάζουν τον Θεό ως τον χειρότερο βασανιστή που μπορεί να υπάρξει. Έναν βασανιστή που βασανίζει για κανέναν άλλο λόγο απο το να βασανίζει, και που ακόμα χειρότερα κρατάει τα θυματά Του για πάντα ζωντανά, χωρίς να τους προσφέρει καμμία απαλλαγή από τον πόνο που τους προκαλεί. Ως Χριστιανή ένοιωθα πάντα άσχημα με την ιδέα αυτή. Κάνοντας μία προσπάθεια να δικαιολογήσω το δόγμα αυτό στη συνειδησή μου και παράλληλα να αποενοχοποιήσω τον Θεό από το τερατούργημα της Κόλασης, άρχισα να δέχομαι την άποψη ότι η Κόλαση δεν είναι ένα μέρος όπου ο Θεός στέλνει τους ανθρώπους, αλλά μία κατάσταση στην οποία οι άνθρωποι έμπαιναν απο μόνοι τους επειδή απέριπταν τον Θεό. Άρχισα δηλαδή να βλέπω την Κόλαση ως το απόλυτο ‘καλά να πάθεις’. Με άλλα λόγια έβλεπα τον Θεό να λέει ‘δεν με θέλετε; Καλώς. Θα φύγω ( για πάντα )’. Ως αποτέλεσμα της απομάκρυνσης του Θεού, πίστευα ότι προέκυπτε η Κόλαση, ως η απουσία του οποιουδήποτε καλού, καθώς το καλό εξαφανιζόταν μαζί με τον Θεό. Πίστευα ότι μιάς και διάλεξες να ζήσεις μακρυά από τον Θεό, αυτομάτως διάλεξες και το να ζήσεις σε ένα σύμπαν χωρίς Θεό, όπου υπάρχει μονάχα η αγωνία, ο πόνος, και οτιδήποτε άλλο αρνητικό στοιχείο υπάρχει, με άλλα λόγια Κόλαση. Πέρα όμως από το ότι η εικόνα αυτή της Κόλασης παρουσίαζε τον Θεό ως ένα κακομαθημένο και μικρόψυχο παιδάκι το οποίο σηκώνει ψηλά τα χέρια του και λέει ‘δεν παίζω’ επειδή δεν το αφήνεις να κερδίσει, δημιουργεί ένα σωρό άλλα άλυτα θεολογικά προβλήματα»

«Εάν η Κόλαση προκύπτει όταν οι άνθρωποι δεν θέλουν τον Θεό κοντά τους, και Εκείνος τους κάνει το χατήρι και φεύγει, τί δείχνει αυτό για τον Θεό; Εάν όλα τα καλά πράγματα προέρχονται απο τον Θεό, δεν είναι ο Θεός αρκετά μεγάλος ώστε να γεμίζει όλο το σύμπαν; Δεν γεμίζει όλο το σύμπαν τώρα ‘ως Πανταχού παρών και τα πάντα πληρών’; Γιατί λοιπόν στο μέλλον να πρέπει να είναι υποχρεωμένος να περιορίσει την παρουσία Του μονάχα σε όσους την εκτιμούν αρκετά; Δεν είναι ο ήλιος αρκετά μεγάλος για να δίνει το φως του όλα τα λουλούδια άσχετα εάν μερικά απο αυτά δεν έχουν την διανοητική ικανότητα να αντιληφθούν απο πού προέρχονται οι ζωοδόχες ακτίνες φωτός;»

«Ακόμα και αν πραγματικά ορισμένοι άνθρωποι πιστεύουν ότι δεν χρειάζονται τον Θεό, πρέπει ο Θεός να είναι τόσο παρεξηγησιάρης και να τους εγκαταλείψει; Οι Χριστιανοί περιγράφουν τον Θεό ως έναν Ουράνιο Πατέρα. Τί είδους γονείς θα εγκατέλειπαν τα παιδιά τους απλά και μόνο επειδή τα έπιασε κάποιο καπρίτσιο και τους είπαν ότι δεν τους αγαπάνε; Ως γονείς είμαστε αρκετά σοφοί να καταλάβουμε ότι τα παιδιά δεν εννοούνε πραγματικά τα όσα λένε, αλλά ακόμα και αν τα εννοούν, το κάνουν επειδή συμπεριφέρονται ως παιδιά. Έτσι και αλλιώς ποτέ ως γονείς δεν θα εγκαταλείπαμε τα παιδιά μας. Τώρα, η διαφορά νοημοσύνης μεταξύ γονέων-παιδιών δεν είναι τίποτα μπροστά στη διαφορά νοημοσύνης μεταξύ Θεού-ανθρώπων. Γιατί λοιπόν να μην δείχνει ο Θεός στα παιδιά Του τουλάχιστον την ίδια κατανόηση που δείχνουμε εμείς οι άνθρωποι στα παιδιά μας; Ο Ιησούς είπε ‘ή τις εστιν εξ υμών άνθρωπος, ον αιτήσει ο υιός αυτού άρτον, μη λίθον επιδώσει αυτώ; Ή και ιχθύν αιτήσει μή όφιν επιδώσει αυτώ; Ει ουν υμείς πονηροί όντες οίδατε δόματα αγαθά διδόναι τοις τέκνοις υμών, πόσω μάλλον ο πατήρ υμών ο εν τοις ουρανοίς δώσει αγαθά τοις αιτούσιν αυτόν’ ( ΜΑΤΘ 7: 9-11 ). Θα ήθελα να προσθέσω σε αυτά ‘ποιός απο εσάς τους γονείς εάν το παιδί σας σας πεί ότι δεν σας αγαπάει θα το περιλούσετε με πετρέλαιο και θα το κάψετε ζωντανό; Και ποιός γονέας που θα έκανε κάτι τέτοιο θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί αγαθός;» (7)

Πίσω απο την αιτιολογία της ελεύθερης βούλησης τελικά κρύβεται η αμφιβολία στην καλοσύνη και στην δύναμη του Θεού. Ας μην ξεχνάμε ότι μπορεί να έχει ο άνθρωπος ελεύθερη βούληση αλλά έχει και ο Θεός ελεύθερη βούληση. Ποιανού θέλημα τελικά θα υπερισχύσει; Πιστεύω ότι ο Θεός είναι ικανός να επηρεάσει καταστάσεις σε τέτοιο βαθμό που τελικά όλοι οι άνθρωποι θα επιστρέψουν ελέυθερα στην ζωοδόχο πηγή τους.

Πρέπει όμως να εξετάσουμε και τις περιπτώσεις των αμαρτωλών που σύμφωνα με τους περισσότερους Ορθόδοξους θεολόγους θα υποφέρουν από το ίδιο τους το μίσος προς τον Θεό με τον οποίο θα είναι για πάντα υποχρεωμένοι να ζούν. 

Συμφωνώ ότι υπάρχουν και οι περιπτώσεις ορισμένων ανθρώπων που πέθαναν γεμάτοι από κακία και μίσος ιδιαίτερα εναντίον του Θεού. Πολλοί ίσως ισχυρισθούν ότι αν και θα τους δίνεται παντοτινά η ευκαιρία να μετανοήσουν, ακόμα και στην άλλη ζωή, τουλάχιστον μερικοί από τους ανθρώπους αυτούς θα συνεχίζουν για πάντα να αρνούνται το ευαγγέλιο, οπότε στις λιγοστές αυτές περιπτώσεις η κόλαση θα είναι κυριολεκτικά «αιώνια» επειδή από αγάπη ο Θεός θα τους διατηρεί για πάντα στην ύπαρξη ενώ θα κατοικεί και μέσα τους επειδή ο Θεός θα είναι τα πάντα εν πάσι ή όπως είδαμε να περιγράφει ο Δρ. Καλόμιρος «στη νέα Δημιουργία της Ανάστασης, ο Θεός θα είναι παντού και μέσα στους πάντες. Το φως του και η αγάπη Του θα αγκαλιάσουν τους πάντες. Δε θα υπάρχει κανένα μέρος που να κρύβεται από τον Θεό... Αυτός ο ίδιος ο ποταμός της Αγάπης όμως – για όσους έχουν μίσος στην καρδιά τους – θα πνίγει και θα καίει. Η διαφορά έγκειται στην ελεύθερη βούληση του ανθρώπου, την οποία ο Θεός σέβεται απόλυτα».

Η εκδοχή αυτή βασίζεται στην εσφαλμένη αντίληψη ότι τίθεται θέμα να απορρίψει ή να μισήσει κανείς τον Θεό. Αυτό που μισούν και απορρίπτουν οι άνθρωποι σε αυτήν τη ζωή είναι οι διάφορες θεϊστικές ιδέες περί Θεού, που σε τελική ανάλυση απέχουν άπειρα απο την πραγματικότητα που ονομάζεται Θεός. 

Ο Θεός δεν είναι ένα ον το οποίο μπορούμε να απορρίψουμε ή να μισήσουμε, είναι η πηγή της ύπαρξης, είναι η υπέρτατη πραγματικότητα. Το να απορρίπτει κανείς την υπέρτατη πραγματικότητα δεν στέκει ως ιδέα. Είναι λογικά αδύνατον να απορρίψει κανείς συνειδητά αυτό που δεν γνωρίζει! 

Με άλλα λόγια, όσον αφορά αυτήν τη ζωή κανένας δεν απορρίπτει ή μισεί τον Θεό. Η ανόητη αυτή ιδέα έχει απλά να κάνει με την αλαζονεία των διάφορων θεϊστικών συστημάτων που φαντάζονται ότι η διατυπωσή τους περί Θεού είναι αποκελιστικά αληθινή. Όχι, αυτό που απορρίπτουν ή μισούν οι άνθρωποι σε αυτή τη ζωή, είναι τα διάφορα ανθρώπινα δόγματα, ιδέες και αντιλήψεις που παρουσιάζονται ως «αληθινός» Θεός. 

Ο Thomas Talbott (8) έχει διατυπώσει ένα συγκεκριμένο επιχείρημα που αποδεικνύει ότι είναι λογικά αδύνατο να απορρίψει ελεύθερα κάποιος τον αληθινό Θεό. Το επιχειρημά του είναι απλό:

• Η Κόλαση θεωρείται ως μία κατάσταση αρνητική επειδή όσοι βρίσκονται σε αυτήν στερούνται (ή στερούν τους εαυτούς τους απο) την απόλαυση της υπέρτατης ευτυχίας που μονάχα ο Θεός μπορεί να προσφέρει. 
• Εάν η υπέρτατη πραγματικότητα που ονομάζουμε Θεός είναι τόσο υπέροχη και ανοικτή, και εάν, όπως ισχυρίζονται οι θεολόγοι, είναι αυτό που κατα βάθος επιθυμεί να έχει η κάθε ανθρώπινη ψυχή ( και ας μην το γνωρίζει ), τότε μονάχα κάποιος που βρίσκεται σε πλάνη ή που υποφέρει απο ψυχική ασθένεια θα απέρριπτε τον Θεό.
• Η πλάνη έχει να κάνει με την ταύτιση του Θεού με οποιαδήποτε λανθασμένη ιδέα, που σημαίνει ότι λίγο-πολύ όλοι βρισκόμαστε σε πλάνη...
• Η ψυχική νόσος έχει να κάνει με την οποιαδήποτε αυτοκαταστροφική τάση του ανθρώπου, συμπεριλαμβανομένης και της απόρριψης του να ικανοποιηθεί η βαθύτερη επιθυμία του.
• Με άλλα λόγια δεν μπορούμε να μιλάμε για ελεύθερη/συνειδητή απόρριψη του Θεού όταν κάποιος είτε βρίσκεται σε πλάνη ή υποφέρει απο ψυχική νόσο.
•  Εφόσον στην άλλη ζωή όλοι οι άνθρωποι θα γνωρίσουν την πραγματική φύση του Θεού, όσοι τον είχαν απορρίψει λόγω πλάνης απλά θα πάψουν να τον απορρίπτουν και θα αποδεχτούν με χαρά την υπέροχη ελευθερία της υπέρτατης πραγματικότητας (και μάλιστα θα νοιώσουν ικανοποιημένοι επειδή κατα την διάρκεια της επίγειας ζωής τους είχαν απορρίψει όλα τα είδωλα που τους είχαν παρουσιασθεί ως «Θεός»!).
• Όσο για τους ψυχασθενείς, θα πρέπει πρώτα να θεραπευθούν απο την αυτοκαταστροφική τους μανία πριν να είναι σε θέση να επιλέξουν συνειδητά και ελεύθερα εάν θέλουν να εισέλθουν στην άπειρη ελευθερία που ονομάζεται Υπέρτατη Πραγματικότητα (ή Θεός).
• Το πώς ακριβώς θα θεραπεύσει ο Θεός τους ψυχικά νοσούντες φυσικά δεν το γνωρίζει κανένας μας, αλλά αυτό που έχει σημασία είναι ότι προκειμένου να θεωρηθούν ελεύθεροι και με «σώας τα φρένας», θα πρέπει πρώτα να απελευθερωθούν απο την ψυχική τους νόσο.
• Αυτό θα είναι πολύ εύκολο στην άλλη ζωή εάν αναλογισθούμε το γεγονός ότι το βασικό αίτιο της ψυχικής τους νόσου, δηλαδή ο ελαττωματικός εγκεφαλός τους, θα έχει διαλυθεί στον θανατό τους...

Το επιχείρημα αυτό, σύμφωνα με τον Talbott, στέκει ακόμα και στην περίπτωση των λεγόμενων «δαιμονίων» και «σατανά», τα οποία ως λογικά όντα ζούνε μέσα σε πλάνη (π.χ τα δαιμόνια αποκαλούνται πνεύματα πλάνης, ο σατανάς αποκαλέιται πατέρας του ψεύδους, ότι δεν στάθηκε στην αλήθεια, κλπ). Η κατάσταση πλάνης αποκλείει την κατάσταση ελευθερίας. Όσοι βρίσκονται σε πλάνη, για οποιονδήποτε λόγο, απλά δεν είναι ελεύθεροι!

Μία άλλη παρατήρηση. Αφού ο Θεός είναι Παντογνώστης, σίγουρα θα γνωρίζει εκ των πρωτέρων εάν κάποιο συγκεκριμένο πλάσμα Του θα αντιστέκεται για πάντα στην πρόσκληση του ευαγγελίου. 

Στην περίπτωση αυτή η οποιαδήποτε αρνητική εμπειρία στην οποία θα εκθέτει για πάντα το οποιοδήποτε πλάσμα Του θα καταντάει να είναι απλά εκδικητική σε χαρακτήρα, κάτι που δεν εναρμονίζεται με τη φύση του Θεού.

Πολλοί Ουνιβερσαλιστές που πιστεύουν σε κάποια μορφή μεταθανάτιας «κρίσεως» ή και «τιμωρίας», ισχυρίζονται ότι ο Θεός «δεν θα αφήσει σε ησυχία» κανέναν αμαρτωλό μέχρι να πετύχει τη σωτηρία όλων. Ισχυρίζονται επίσης ότι οι μεταθανάτιες «τιμωρίες» του Θεού αποτελούν τρανή απόδειξη ότι δεν θα εγκαταλείψει κανένα απο τα πλασματά Του στην απείθεια και ότι τελικά θα οδηγήσει τους πάντες στην επίγωση της αλήθειας. Αυτή άλλωστε είναι και η ουσία της Κρίσεως. Οι άνθρωποι κρίνονται από το Θεό προκειμένου να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας. 

Όλοι οι μεγάλοι Ουνιβερσαλιστές πατέρες της αρχαίας Εκκλησίας (Κλήμης, Ωριγένης, Νύσσης, Θεόδωρος, κλπ) δίδαξαν ότι κατά την διάρκεια της Κρίσεως θα γίνουν φανερά τα μυστικά των καρδιών όλων των ανθρώπων. Αυτό ισοδυναμεί με «επίγνωση της αλήθειας» καθώς όλοι θα μάθουν την αλήθεια για την ίδια τους την πνευματική κατάσταση. Κανένας πλέον δε θα ζεί μέσα στην ψευδαίσθηση της αμαρτίας. Η «Κρίση» ουσιαστικά είναι ένα είδος ψυχανάλυσης, με γιατρό τον ίδιο το Χριστό ο οποίος θα θεραπεύσει τους πάντες με το φάρμακο της αλήθειας. 

Όταν ο άνθρωπος αναγνωρίσει την αλήθεια για την υπαρξή του, ότι δηλαδή είναι «τέκνο Θεού», απελευθερώνεται απο όλες τις αρνητικές εικόνες περί Θεού. Μονάχα όσοι βρίσκονται σε πλάνη δεν αγαπάνε τον Θεό.

Αυτό που απορρίπτουν δεν είναι ο αληθινός Θεός, ο οποίος είναι η Πηγή Πάσης Ύπαρξης, αλλά ο δεσποτικός Θεός της θρησκείας, τον οποίον καλά κάνουν που απορρίπτουν. Η Πηγή Πάσης Ύπαρξης δεν έχει καμμία ανάγκη απο δουλική υποταγή των ανθρώπων, καθώς είναι η ίδια τους η ζωή. Δεν τίθεται δηλαδή κανένα θέμα απόριψης, εκδίκησης, ή κατεξουσιασμού των ανθρώπων απο την Θεότητα. Η αλήθεια αυτή τελικά θα θριαμβεύσει μέσα στις ψυχές όλων των ανθρώπων. Η επίγνωση της αλήθειας οδηγεί στην απελευθέρωση.

Κατά την αποψή μου ο Talbott διατυπώνει καλύτερα από πολλούς συναδέλφους του την όλη ιδέα της ελεύθερης βούλησης και πως αυτή εναρμονίζεται με τη θριαμβευτική εικόνα που παρουσιάζει το ευαγγέλιο αναφορικά με την αίσια κατάληξη ολόκληρου του σύμπαντος. Γράφει: «Πιστεύω στην ελεύθερη βούληση. Πιστεύω ότι η ελευθερία μας παίζει βασικό ρόλο στην διαδικασία όπου ο Θεός, καταρχάς μας φέρνει στην ύπαρξη ως λογικά και συνειδητά όντα, και στη συνέχεια μας τελειοποιεί ως τέκνα Του»

Ο θεολόγος αυτός θεωρεί ότι ο τελικός προορισμός όλης της ανθρωπότητας, ατομικά και συλλογικά είναι η αφθαρσία και η αθανασία, κάτι που «δεν εξαρτάται από εκείνον που θέλει ούτε από εκείνον που τρέχει, αλλά από τον Θεό που ελεεί». Το ότι τελικά επικρατεί το θέλημα του Θεού δεν σημαίνει βέβαια ότι παραβιάζεται η ελεύθερη βούληση των ανθρώπων, αλλά ότι τελικά ο Θεός θα καταφέρει να επηρεάσει την κατάσταση του κάθε ανθρώπου κατά τέτοιο τρόπο που όλοι θα "σωθούν". 

Ο Talbott διευκρινίζει όμως ότι πέρα από την προδιεγραμμένη τελική σωτηρία των πάντων, οι επιλογές του κάθε ανθρώπου συνεχίζουν να παίζουν μεγάλο ρόλο όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίον ο θεός αντιμετωπίζει την κάθε περίπτωση ξεχωριστά: «Αυτό που καθορίζουν οι επιλογές μας δεν είναι η τελική σωτηρία μας, η οποία είναι εξασφαλισμένη εξ αρχής, αλλά τα μέσα που θα χρειαστούν για να επιτευχθεί. Όσο περισσότερο επιμένουμε να συντηρούμε τις ψευδαισθήσεις και τις αμαρτίες μας - την σάρκα, όπως την ονομάζει ο Απ. Παύλος - τόσο πιό σκληρά θα είναι τα μέσα και πιό επίπονη η διαδικασία με την οποία ο Θεός θα γκρεμίσει τις ψευδαισθήσεις μας, θα καταστρέψει τη σάρκα, και τελικά θα μας ελευθερώσει από την αμαρτία»

Βλέποντας έτσι τα πράγματα αποφεύγουμε την αντίφαση αναφορικά με την ελεύθερη βούληση και την ακατανίκητη Χάρη του Θεού. 

Επίσης αποφεύγουμε και την υποκριτική καύχηση για την "σωτηρία" μας: 

«Μία από τις αρετές της Χριστιανικής θρησκείας είναι ότι δεν επιτρέπεται στους Χριστιανούς να καυχώνται για τη σωτηρία τους. Όλα τα εύσημα πρέπει να δίνονται στο Θεό. Η Χριστιανική θρησκεία όμως επίσης τονίζει την σημασία της ελεύθερης βούλησης, όπου όλοι καλούμαστε «να επιλέξουμε σήμερα ποιόν θα υπακούσουμε». Ούτε υπάρχει κάποια ένταση ανάμεσα στις δύο αυτές πτυχές του Χριστιανισμού, εφόσον βέβαια θεωρούμε ότι οι επιλογές μας δεν καθορίζουν την τελική σωτηρία μας αλλά τα μέσα με τα οποία ενεργεί η Χάρη...Μπορούμε να επιλέξουμε σήμερα να ζήσουμε ως εγωιστές ή ως αλτρουϊστές, ως πιστοί ή ως άπιστοι, ως υπάκουοι ή ως ανυπάκουοι. Οι άσχημες επιλογές μας συνήθως προκαλούν απρόβλεπτα και δυσάρεστα αποτελέσματα στις ζωές μας. Στην πραγματικότητα οι άσχημες επιλογές μας σχεδόν πάντα φέρνουν απογοητευτικά αποτελέσματα, και ποτέ αυτό που πραγματικά θέλουμε ( είτε το γνωρίζουμε αυτό ή όχι ), αλλά ο Θεός είναι ικανός μακροπρόθεσμα να φέρει καλό ακόμα και από τις άσχημες επιλογές μας. Όταν πιά τα κάνουμε θάλασσα με τις επιλογές μας, καταστρέφουμε τις ζωές μας και η μιζέρια μας γίνεται ολοένα και πιό ανυπόφορη, η ίδια η κόλαση που δημιουργούμε για τους εαυτούς μας στο τέλος θα ξεκαθαρίσει την οποιαδήποτε λάθος εκτίμηση και θα γκρεμίσει την ίδια την ψευδαίσθηση που μας οδήγησε αρχικά στο να κάνουμε τις άσχημες επιλογές. Έτσι εργάζεται στις ζωές των λογικών πλασμάτων Του ο Θεός. Τους επιτρέπει να κάνουν επιλογές μέσα στα αμφίρροπα πλαίσια όπου αρχικά δημιουργούνται ως ελεύθερα όντα, και στη συνέχεια τους επιβάλλει να μάθουν από τις εμπειρίες τους τα διάφορα μαθήματα - ακόμα και τα πιό σκληρά - της ύπαρξης. (9)

Ο Talbott καταλήγει: «Ιστορικά οι υποστηρικτές της Αποκατάστασης έχουν κατηγορηθεί ότι προβάλλουν μία υπερβολικά συναισθηματική αντίληψη της αγάπης του Θεού την οποία μετατρέπουν σε αδυναμία. Κανένας όμως που διαβάζει τα γραπτά υποστηρικτών της Αποκατάστασης όπως ο Ωριγένης και ο Γρηγόριος Νύσσης δεν μπορεί να πεί κάτι τέτοιο. Αν μη τι άλλο, η ιδέα ότι ο Θεός τελικά θα καταστρέψει ολοκληρωτικά την αμαρτία, βασίζεται σε μία πιό αυστηρή αντίληψη της αγάπης του Θεού, σε αντίθεση με την ιδέα ότι θα ανέχεται για πάντα την ύπαρξη του κακού μέσα σε κάποια κόλαση. Σύμφωνα με την ιδέα της Αποκατάστασης, ο Θεός δε θα επιτρέψει σε κανέναν από εμάς να διατηρούμε για πάντα τις ψευδαισθήσεις μας ή να έχουμε για πάντα άγνοια σχετικά με την πραγματική φύση των άσχημων επιλογών μας. Είμαστε βέβαια ελεύθεροι να αμαρτάνουμε, ακόμα και με σχετική ατιμωρισία προς το παρόν, αλλά δε θα μπορούμε να αμαρτάνουμε ατιμώρητοι για πάντα. Εάν λοιπόν δεν μετανοήσουμε και δεν εισέλθουμε στη ζωή που προσφέρει ο Χριστός, ο Θεός θα επιτρέψει αργά η γρήγορα - σε αυτήν τη ζωή ή στην επόμενη – να γκρεμισθούν οι ψευδαισθήσεις μας επάνω στον βράχο της αλήθειας προκειμένου να κατανοήσουμε την σκληρή πραγματικότητα της αμαρτίας. Από αυτήν την οπτική γωνία η αγάπη του Θεού είναι σαν πυρ καταναλίσκον ( βλέπε ΕΒΡ 12: 29 ) και θα συνεχίσει να μας κατακαίει μέχρι τελικά να εξαφανίσει την κάθε ακαθαρσία μέσα από τις καρδιές μας. Όσο περισσότερο αντιστεκόμαστε και επαναστατούμε, τόσο πιό βαθειά και αμείλικτα θα καίει, μέχρι να καταναλώσει το κάθε κίνητρο για ανυπακοή και μέχρι να μεταμορφωθούμε εσωτερικά. Έτσι ο Θεός τελικά θα καταστρέψει και θα καταργήσει την αμαρτία με οποιονδήποτε τρόπο χρειαστεί, πλην της εξολόθρευσης: λυτρώνοντας τους ίδιους τους αμαρτωλούς»

Το δόγμα της ελεύθερης βούλησης εναρμονίζεται τέλεια με την ελπίδα ότι τελικά θα σωθούν όλα τα λογικά όντα. Έχει και ο Θεός ελεύθερη βούληση! Μάλιστα θα μπορούσαμε να πούμε ότι η βούληση του Θεού είναι περισσότερo «ελεύθερη» από αυτή των ανθρώπων καθώς ο Θεός δεν υπόκειται σε αντιθετικές ( εξωτερικές ή εσωτερικές ) επιρροές όπως οι άνθρωποι, αλλά έχει τον πλήρη έλεγχο στην υπαρξή Του. Τελικά θα γίνει το θέλημα του Θεού, επειδή «την ημέρα της δυναμής του θα θέλουμε και μείς».

Επιπλέον, εφόσον ο Θεός είναι και Πάνσοφος σίγουρα δεν θα έκανε το λάθος να "βούλεται να σωθούν όλοι οι άνθρωποι" εάν ήξερε ότι κάτι τέτοιο θα ήταν αδύνατο. Μονάχα οι άνθρωποι επιθυμούν αυτό που δεν μπορούν να έχουν, όχι ο Θεός. 

Εάν δεχθούμε ότι ο Θεός όντως «θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι» ενώ παράλληλα γνωρίζει (ως Παντογνώστης) ότι δεν θα σωθούν όλοι οι άνθρωποι (όπως διδάσκουν οι περισσότεροι θεολόγοι) τότε πρέπει να δεχθούμε ότι ο Θεός «θέλει» κάτι που γνωρίζει ότι δεν μπορεί να καταφέρει. Σύμφωνα λοιπόν με τους θεολόγους, το υπέρτατο θέλημα του Θεού είναι σε αντίθεση με την υπέρτατη πραγματικότητα (αλήθεια), κάτι που είναι όμως αδύνατο. 

Οι Καλβινιστές θεολόγοι (οι οποίοι διδάσκουν ότι ο Θεός θέλει να σωθούν μονάχα οι εκλεκτοί, και όχι οι υπόλοιποι ανθρώποι) δεν χάνουν την ευκαιρία. Ένας από αυτούς, ο C. M